W Brukseli toczy się spór o układ finansowy Unii na lata 2028–2034. Polska zrezygnowała z postulatu wydzielenia całej puli środków na Wspólną Politykę Rolną (WPR), choć resort rolnictwa informował 23 października o przeniesieniu przepisów WPR do osobnego projektu rozporządzenia. Równocześnie Parlament Europejski i część europosłów zaostrzają żądania dotyczące gwarancji dla rolnictwa i regionów.
Jakie gwarancje żądają europosłowie?
Eurodeputowani związani z komisją rolnictwa i grupami politycznymi występują o konkretne minimalne zabezpieczenia. Norbert Lins i przedstawiciele Europejskiej Partii Ludowej domagają się wprowadzenia wiążących gwarancji finansowania WPR, w tym przeznaczenia co najmniej 10 proc. środków na obszary wiejskie oraz zapewnienia około 45 mld euro na rolnictwo od 2028 roku. Socjaldemokraci i część komisji kontroli budżetowej popierają postulat monitorowania podziału środków, aby zapobiegać ich nadmiernej koncentracji.
Co się zmienia dla finansowania i kto o tym decyduje?
Dotychczas fundusze na rozwój obszarów wiejskich były wydzielane w ramach WPR. Po porzuceniu żądania osobnego budżetu środki na inwestycje wiejskie będą konkurować z projektami regionów i przedsiębiorstw w ramach wspólnych instrumentów finansowych. Komisja proponuje elastyczniejsze krajowe planowanie, ale nie gwarantuje utrzymania dotychczasowego poziomu finansowania; w dyskusji pojawiają się prognozy możliwych cięć.
Jakie jest ryzyko koncentracji środków i nowe instrumenty?
W negocjacjach pojawił się nowy pakiet finansowy obejmujący m.in. Europejski Fundusz Konkurencyjności oraz program Horyzont Europa. Łączna kwota tych instrumentów w projekcie budżetu na 2028–2034 sięga około 409 mld euro. Europosłowie i niektórzy dyplomaci alarmują, że bez mechanizmów równoważenia finansowanie może skoncentrować się w kilku krajach, co osłabi szanse mniejszych państw i regionów.
Jak wygląda spór o rolę samorządów?
Polska zabiegała o większy udział władz regionalnych w zarządzaniu środkami spójności, postulując, by regiony otrzymały bezpośrednio 44 proc. krajowej puli. Wstępne ustalenia Rady UE nie dają takich gwarancji i pozostawiają znaczną część decyzji na szczeblu krajowym. Europosłowie domagają się większego udziału samorządów w planowaniu i wdrażaniu funduszy, by zwiększyć transparentność i dopasowanie inwestycji do lokalnych potrzeb.
Jakie są najbliższe ryzyka proceduralne?
W debacie pojawiła się groźba blokady budżetu ze strony Polski, jeżeli część finansowania ma pochodzić z dochodów z systemu ETS. Takie stanowisko może prowadzić do prób zawetowania całego porozumienia budżetowego. Parlament Europejski zastrzegł, że wycofa poparcie dla projektu krajowych i regionalnych planów partnerstwa, jeśli nie zostaną wpisane wiążące gwarancje finansowania WPR.
Parlament Europejski zapowiedział zaostrzenie stanowiska wobec propozycji negocjacyjnych, oczekując konkretnych zapisów dotyczących finansowania rolnictwa i obszarów wiejskich.
