W wykazie prac legislacyjnych rządu opublikowano projekt nowelizacji ustawy o strażach gminnych oraz powiązanych aktów prawnych. Zmiany mają dostosować regulacje sprzed 29 lat do obecnych potrzeb organizacyjnych i prawnych. Projekt przewiduje m.in. rozszerzenie środków przymusu bezpośredniego, nowe kompetencje w zakresie kontroli ruchu drogowego oraz regulacje dotyczące ochrony prawnej funkcjonariuszy.
Jakie środki przymusu zostaną dodane?
Projekt przewiduje rozszerzenie katalogu środków przymusu bezpośredniego przysługujących strażnikom. Wśród nowych pozycji pojawiają się kaski i konie służbowe. Przepisy przeniosą do ustawy zasady dotyczące legitymowania oraz ujęcia osób stwarzających bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia lub mienia, a także zasady niezwłocznego doprowadzenia takiej osoby do najbliższej jednostki Policji.
Projekt zakłada także możliwość rejestrowania przebiegu interwencji przy użyciu środków technicznych z zapisem obrazu i dźwięku. Jednocześnie nadzór wojewody ma zostać rozszerzony o użycie i wykorzystanie broni palnej oraz środków przymusu bezpośredniego przez straże gminne.
Jakie nowe uprawnienia operacyjne zaproponowano?
W ustawie Prawo o ruchu drogowym proponuje się poszerzenie zakresu interwencji wobec kierujących naruszających przepisy. Strażnicy mają móc reagować m.in. na przypadki wjazdu pod prąd, jazdy wzdłuż po drodze dla pieszych lub po przejściu dla pieszych oraz na zanieczyszczanie lub zaśmiecanie drogi. Rozszerza się też prawo strażników do żądania od właściciela lub użytkownika pojazdu wskazania osoby, której powierzył pojazd do prowadzenia lub używania, także w sytuacjach niepowiązanych bezpośrednio z kontrolą ruchu drogowego.
W obszarze gospodarki komunalnej projekt daje strażom kompetencję do interwencji wobec odpadów na terenie kontrolowanej nieruchomości. Straż będzie mogła zobowiązać właściciela nieruchomości do zebrania znajdujących się na jej terenie odpadów komunalnych.
Jakie zmiany organizacyjne i socjalne przewidziano?
Projekt doprecyzowuje obowiązek zawiadamiania Policji o utworzeniu lub rozwiązaniu straży gminnej. Obecnie obowiązek informacyjny dotyczy wojewody; projekt rozszerza obowiązki stron postępowania w tym zakresie. Przewidziano też przeniesienie do ustawy niektórych regulacji dotychczas uregulowanych rozporządzeniem, co ma uprościć stosowanie przepisów.
W kwestiach kadrowych zaproponowano zniesienie wymogu ukończenia 21 lat dla osób ubiegających się o pracę w straży gminnej. Projekt wprowadza również mechanizmy wzmocnienia ochrony prawnej funkcjonariuszy, między innymi możliwość zwrotu kosztów ochrony prawnej oraz rozszerzenie ochrony strażnika na działania podejmowane poza czasem pracy. Dla wyróżniających się strażników przewidziano dodatkowy, płatny urlop wypoczynkowy do 5 dni.
Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to czwarty kwartał 2026 r.
