Pogłębiony System Oceny Ryzyka Recydywy funkcjonuje w polskim systemie penitencjarnym i tworzy automatycznie raporty, które mają uzupełniać prognozy wychowawcy więziennego. Resort sprawiedliwości wdrożył narzędzie i jego propagatorką była wiceminister Maria Ejchart, która poimplementacyjnie określiła to rozwiązanie jako "skok w przyszłość". W grudniu 2025 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka zażądała udostępnienia m.in. kodu źródłowego, listy czynników i wag oraz ekspertyz zastosowanych przy opracowaniu systemu. Ministerstwo odmówiło przekazania tych materiałów, dlatego fundacja skierowała sprawę do sądu administracyjnego.
Czym jest PSORR i jakie informacje są publiczne?
PSORR ma wspierać prognozy kryminologiczno-społeczne przez automatyczne generowanie raportu, który ma ułatwiać ocenę ryzyka powrotu do przestępstwa. Akademia Wymiaru Sprawiedliwości wydała przewodnik zatytułowany "Pogłębiony System Oceny Ryzyka Recydywy – PSORR-PL. Przewodnik dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej", którego redakcję tworzyli Sebastian Lizińczyk, Grzegorz Bojda, Emil Podolak, Alicja Kapała i Joanna Bijok. Z podanych informacji wynika, że raport PSORR jest jednym z elementów procesu oceny, a nie samodzielnym narzędziem decydującym o losie skazanego.
Dlaczego eksperci i organizacje domagają się otwartości?
Marcin Wolny z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka wskazuje, że instrumenty wpływające na pozycję osoby skazanej powinny opierać się na rzetelnych danych, podlegać testom, podlegać okresowej ocenie i umożliwiać weryfikację wyników. Fundacja zażądała udostępnienia kodu źródłowego, listy uwzględnianych czynników i ich wag oraz ekspertyz użytych przy tworzeniu programu.
Sędzia Tomasz Huminiak, przewodniczący IV Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Opolu, zwraca uwagę, że raporty PSORR nie wiążą sądów i powinny być traktowane krytycznie. Przykładowo system potrafi wskazać negatywną prognozę, mimo że dyrektor zakładu karnego wydaje opinię pozytywną. Z kolei adwokatka Monika Gorząch kwestionuje przyjętą skala 20–100% oceny ryzyka i podkreśla, że spotyka przypadki osadzonych, których zdaniem ryzyko powrotu do przestępstwa jest zerowe.
Jak wygląda spór prawny wokół ujawnienia systemu?
W grudniu 2025 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka wystąpiła do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka o ujawnienie określonych elementów PSORR, w tym kodu źródłowego i listy czynników. Ministerstwo odmówiło udostępnienia tych danych. Po tej decyzji fundacja złożyła skargę do sądu administracyjnego, co oznacza rozpoczęcie postępowania prawnego wyjaśniającego, czy odmowa udostępnienia była zasadna.
Raporty wygenerowane przez PSORR pozostają dokumentami o charakterze doradczym. Sąd i administracja dysponują obecnie sprzecznymi opiniami co do wagi tego narzędzia w ocenie osadzonych. Sprawa ujawnienia kodu i danych jest przedmiotem postępowania sądowego.
