Powiatowe i miejskie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności informują o deficytach finansowych, które utrudniają prowadzenie posiedzeń i wydawanie orzeczeń. Zespoły otrzymują od wojewodów dotacje z budżetu państwa, które w wielu przypadkach wyczerpują się w połowie roku. Skutkiem są rosnące kolejki wniosków oraz konieczność wstrzymywania organizacji komisji w niektórych powiatach.
Gdzie już wystąpiły problemy?
W Żywcu zaplanowane komisje na październik odbyły się, ale wstrzymano organizowanie kolejnych posiedzeń do końca roku. Decyzja o ewentualnym przyznaniu dodatkowych środków dla tego zespołu ma zapaść po 19 października. W Poznaniu państwowa dotacja ma wystarczyć według wyliczeń zespołu do połowy listopada; jednostka wystąpiła o dodatkowe 1,7 mln zł i otrzymała 497 tys. zł.
W Gdańsku dotacja zabezpiecza około 37% zapotrzebowania zgłoszonego na 2026 rok, dlatego miasto dołożyło środki z budżetu gminy, by zapewnić ciągłość pracy zespołu. W efekcie w gdańskim zespole pozostaje 1890 nierozpatrzonych wniosków, a średni czas oczekiwania wynosi półtora miesiąca. W Gdyni zespół otrzymał część wnioskowanego wsparcia — z wniosku o 220 tys. zł przyznano 150 tys. zł — i nie odnotowano zagrożenia wstrzymania komisji.
Jak to wpływa na dostęp do świadczeń?
Opóźnienia w wydawaniu orzeczeń przekładają się na niepewność osób ubiegających się o świadczenia, ulgi oraz dofinansowania rehabilitacji. Przepisy chronią ciągłość ważności niektórych orzeczeń, ale przedłużające się postępowania mogą utrudnić korzystanie z uprawnień. Zespoły wskazują również trudności z zatrudnieniem lekarzy orzeczników, szczególnie psychiatrów i psychiatrów dziecięcych, którzy otrzymują lepsze warunki w placówkach prywatnych.
Przedstawiciele Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa Pracowników Zespołów ds. Orzekania o Niepełnosprawności postulują, by budżety na kolejny rok ustalać na podstawie rzeczywistych wydatków z poprzedniego roku oraz uwzględniać rosnącą liczbę wniosków. Związek zwraca uwagę, że bazowanie na rezerwie celowej i konieczność wielokrotnego wnioskowania o dopłaty utrudniają planowanie zatrudnienia i wynagrodzeń.
Co zapowiada Ministerstwo?
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przekazało, że w ustawie budżetowej na 2026 rok w budżetach wojewodów przewidziano 514,525 mln zł na zadania zespołów oraz rezerwę celową w wysokości 46,325 mln zł. W projekcie budżetu na kolejny rok planowane są kwoty wyższe — odpowiednio 563,189 mln zł i 14,104 mln zł rezerwy.
Resort poinformował także o uruchomieniu środków z rezerwy celowej w bieżącym roku: 26 mln zł przeznaczono dla powiatowych i miejskich zespołów, a 18,71 mln zł dla wojewódzkich zespołów. Ministerstwo podało, że około 65% wniosków jest rozpatrywanych w ciągu 60 dni, a 28% w ciągu 30 dni. Jednocześnie trwają analizy systemu orzekania oraz konsultacje, które mają zakończyć się raportem diagnostycznym i rekomendacjami do końca 2026 roku.
Ostatnim wskazanym krokiem administracyjnym jest zwiększenie środków z rezerwy i negocjacje z samorządami, które już w kilku miastach dofinansowują pracę zespołów.
